Zakład Analityki i Biochemii Klinicznej

p. o. Kierownika: dr n. med. Beata Skowron
tel. 12 63 48 333
e-mail: beata.skowron@onkologia.krakow.pl

Struktura Zakładu
Pracownia Badań Metabolicznych
Pracownia Diagnostyki Hematologicznej i Koagulologicznej
Pracownia Markerów Nowotworowych
Pracownia Białek
Pracownia Izotopowa
Pracownia Serologii Transfuzjologicznej wraz z Bankiem Krwi

Opis działalności Zakładu:

Problematyka prac badawczych Zakładu Analityki i Biochemii Klinicznej koncentruje się wokół zagadnień związanych z:

  1. Badania wybranych markerów nowotworowych, czynników wzrostu i białek ostrej fazy u chorych na raka płuca.
    Prace wykonywane we współpracy z Kliniką Nowotworów Piersi i Klatki Piersiowej oraz Zakładem Radioterapii dotyczyły w okresie ostatnich trzech lat głównie problemów diagnostyki biochemicznej chorych na drobnokomórkowego raka płuca, weryfikacji użyteczności diagnostycznej nowego markera dla drobnokomórkowego raka płuca tj. prekursora peptydu uwalniającego gastrynę (ProGRP) jak i oceny wartości predykcyjnej wykładników stanu odżywienia i stanu zapalnego. W oparciu o analizę pól powierzchni pod krzywymi ROC wykazano, że ProGRP cechuje się istotnie wyższą czułością diagnostyczną w porównaniu do specyficznej enolazy neuronowej (NSE) wcześniej uważanej za marker „z wyboru” dla drobnokomórkowego raka płuca jak i antygenu CYFRA 21-1. Wyniki badań ProGRP posiadają istotną wartość w monitorowaniu chemioterapii chorych na drobnokomorkowego raka płuca. Jednak wyniki oznaczeń ProGRP nie pozwalają na diagnostykę różnicową postaci ograniczonej i uogólnionej tego nowotworu. W badanej grupie chorych na drobnokomórkowego raka płuca wykazano istotne zależności pomiędzy ich czasem przeżycia bezobjawowego oraz całkowitego i stężeniem NSE, ProGRP, VEGF a także wyliczanymi wskaźnikami stanu odżywienia i stanu zapalnego (CSI, CRP/Prealbumina, PINI, NRI, Indeks Maastricht). Wykazano istotne zależności pomiędzy stężeniem VEGF, IL-6 oraz CRP. Do niezależnych, niekorzystnych czynników prognostycznych u badanych chorych na drobnokomórkowego raka płuca oprócz stadium zaawansowania i wieku można zaliczyć podwyższone stężenie NSE, równocześnie podwyższone stężenie ProGRP i VEGF a także wysokie wartości stosunku stężenia białka C-reaktywnego do prealbuminy. Do grupy chorych szczególnie źle rokujących można zaliczyć chorych ze stężeniem ProGRP wyższym od 230 pg/ml, NSE wyższym od 32 ng/ml. stężeniem VEGF powyżej 425 ng/ml i wartościami wskaźnika PINI powyżej 1,5. Dla niedrobnokomórkowego raka płuca markerem nowotworowym o relatywnie wysokiej czułości i swoistości diagnostycznej a także wartości prognostycznej jest natomiast CYFRA 21-1.
  2. Ocena użyteczności diagnostycznej PSA i markerów obrotu kostnego – N-końcowego propeptydy kolagenu typu I (P1NP), osteokalcyny, beta izomery C-terminalnego teolopeptydu kolagenu typu I ([]-CTx), a także osteoprotegeryny (OPG) i RANKL - w konfrontacji z wynikami badań scyntygraficznych i radiologicznych u chorych na raka stercza z przerzutami do kośćca. Istotnie wyższe aniżeli w grupie referencyjnej stężenia OPG u chorych na raka stercza bez przerzutów do kośćca przed leczeniem hormonalnym wskazują na zdolność komórek nowotworowych do wytwarzania tego receptora kompetycyjnego dla RANKL. Obserwowane zależności pomiędzy stężeniem OPG i P1NP potwierdzają rolę tego ostatniego markera jako wskaźnika procesów kościotworzenia. Wzrost, u chorych na raka stercza z przerzutami do kośćca leczonych hormonalnie, stężenia OPG uznawanego za inhibitor czynnika indukującego apoptozę TRAIL może być uznany za wyraz rozwoju populacji hormono-opornych komórek nowotworowych. Wykazano, że wyniki oznaczeń P1NP oraz OPG mogą stanowić istotne uzupełnienie badań scyntygraficznych kośćca u chorych na raka stercza i są przydatne w monitorowaniu leczenia. U chorych na raka stercza z przerzutami do kośćca wykazano ponadto istotne odwrotne zależności pomiędzy odsetkową zawartością bioaktywnego testosteronu a stężeniem PSA, P1NP i []-CTx, których nie obserwowano w grupie bez przerzutów.
  3. Użytecznośći badań markerów nowotworowych SCC-Ag i CYFRA 21-1 oraz wybranych cytokin i białek ostrej fazy w ocenie reakcji chorych na raka szyjki macicy na leczenie skojarzone.
    Na podstawie analizy pól powierzchni pod krzywymi ROC wykazano, ze u chorych na raka szyjki macicy czułość diagnostyczna SCC-Ag i CYFRA 21-1 jest zbliżona, jednak nie stwierdzono aby któryś z tych markerów posiadał istotną wartość predykcyjną dla oceny efektywności terapii. Natomiast wykazano, ze wyjściowo podwyższone stężenie białka C-reaktywnego wiąże się ze zwiększonym prawdopodobieństwem złej reakcji chorych na leczenie. U blisko połowy chorych obserwowano objawy anemii o charakterze głównie niedokrwistości chorób przewlekłych, przy czym u ok. 25% z nich jako komponenta dominująca występował niedobór rzeczywisty żelaza. Równocześnie u tych chorych stężenie białka C-reaktywnego było istotnie niższe aniżeli u pozostałych chorych z objawami anemii. Wykazano ponadto, że u chorych na raka szyjki macicy istotny wpływ na poziom VEGF mają stężenie białka C-reaktywnego i alfa-1 kwaśnej glikoproteiny, których wyjściowe podwyższone stężenia łączą się z gorszą reakcją na leczenie skojarzone, zmniejszonym odsetkiem uzyskiwanych całkowitych remisji w 3 miesiące po zakończeniu terapii
  4. Badania użyteczności markerów pochodnych cytokeratyn 8, 18 i 19 w diagnostyce chorych na nowotwory głowy i szyi
    Analiza przebiegu krzywych ROC oraz ocena istotności różnic pól powierzchni pod krzywymi wykreślonymi dla poszczególnych markerów wykazała, że markery nowotworowe, pochodne cytokeratyn cechują się wyższą czułością diagnostyczną aniżeli SCCA i jego izoformy w diagnostyce chorych na nowotwory głowy i szyi. Wyniki oznaczeń MonoTotal cechują się czułością diagnostyczną zbliżoną do CYFRA 21-1, ale istotnie wyższą aniżeli SCCA

Wybrane Publikacje

  1. Wójcik E., Sas-Korczyńska B., Stasik Z., Dymek P., Kulpa J. (2006) Wybrane wskaźniki składu ustroju i biochemiczne wykładniki kacheksji u chorych na drobnokomórkowego raka płuca. Diagnostyka Laboratoryjna; 42: 161-174.
  2. Kulpa J., Wójcik E., Rychlik U. (2006) Użyteczność badań markerów nowotworowych w diagnostyce nowotworów głowy i szyi. Współczesna Onkologia; 10: 274-279.
  3. Wójcik E., Kruczak A., Stasik Z., Mituś J., Karolewski K., Ryś J., Kulpa J. (2006) Ocena stężenia w surowicy CEA, CA 15-3 i sHER2 u chorych na raka piersi w zależności od stanu receptorów steroidowych. Diagnostyka Laboratoryjna; 42, 415-426.
  4. Kamińska J., Kowalska M., Kotowicz B., Fuksiewicz M., Głogowski M., Wójcik E., Chechlińska M., Steffen J. (2006) Pretreatment serum levels of cytokines and cytokine receptors in patients with non- small cell lung cancer, and correlations with clinicopathological features and prognosis. Oncology; 70: 115-125.
  5. Stasik Z., Tarapacz J., Migas B., Skołyszewski J. (2006) Białka ostrej fazy u chorych na nowotwory głowy i szyi. Współczesna Onkologia; 10: 268-273.
  6. Jakubowicz J., Rychlik U., Wójcik E., Brandys K., Tarapacz J. (2006) SCC-Ag, CYFRA 21-1 oraz wybrane wskaźniki laboratoryjne w monitorowaniu leczenia chorych na raka szyjki macicy. Współczesna Onkologia; 10: 285-291.
  7. Zagrodzki P., Dębecki L., Radkowski A., Bartoń H., Fołta M., Wójcik E., Kulpa J. (2007) Association of Occupational Exposure to Chromium with Tumour Markers and Selected Biochemical Parameters. Polish J. of Environ. Stud.;16: 275-281.
  8. Wójcik E., Sas-Korczyńska B., Tarapacz J., Rychlik U., Stasik Z., Kulpa J. K. (2008) Możliwości wykorzystania markerów ProGRP, NSE i CYFRA 21-1 w diagnostyce raka płuca. Nowotwory. Journal of Oncology; 58: 231-237
  9. Stasik Z., Skotnicki P., Nowak-Sadzikowska J., Kulpa J. K. (2008)Białko C-reaktywne u chorych na nowotwory złośliwe. Nowotwory. Journal of Oncology; 58: 441-446.
  10. Wójcik E., Kulpa J., Sas-Korczyńska B., Korzeniowski S., Jakubowicz J. (2008) ProGRP and NSE in Therapy Monitoring in Patients with Small Cell Lung Cancer Anticancer Research; 28, 3027-3034.

iso lifescience